Tìðinda RSS Feed http://www.skulabladid.fo Tíðindi Høsnarungar hønumammur og skúlin http://www.lararafelag.fo/Default.aspx?Id=38 <p>Í skúlanum, har eg arbeiði, hava lærarar, sum undirvísa í fakinum nátura&amp;tøkni, í fleiri ár gjørt brúk av klekingarmaskinu, so møguligt hevur veruð at sameint bókliga vitan um lívið frá eggi til unga við veruleikan.</p> 14-09-2015 Álitisfólkini kunnu vit líta á http://www.lararafelag.fo/Default.aspx?Id=550 <p>Ein týðandi liður í arbeiðinum at&nbsp; tryggja umstøður og rættindi hjá limunum eru tey 31 álitisfólkini, ið eru vald á skúlum og stovnum kring landið. Álitisfólkið er á staðnum og kennir umstøðunum á sínum arbeiðsplássi.</p> <p>Álitisfólkini hava rætt til tveir dagar um árið til yrkisfelagsvirksemi. Ein av hesum døgunum var hósdagin 12. mai. Tá hittust nevndin í Føroya Lærarafelag, álitisfólkini og løgfrøðiligi ráðgevin hjá felagnum, Poul Nolsøe, til ein arbeiðsdag í Nólsoy. Jan Villemoes var við á degnum fyri at leiða arbeiðið. Ætlanin hjá nevndini við hesum degnum var at viðgera dagliga leiklutin sum álitisfólk, umframt at møta einstøku álitisfólkunum.</p> <p>Karmarnir um leiklutin sum álitisfólk eru lýstir í avtaluni um álitisfólk. Har stendur millum annað at álitisfólkið skal:</p> <p>verða talsmaður limanna,<br /> tryggja at limirnir verða kunnaðir og tiknir við í ráðum um mál, ið viðvíkja arbeiðsplássinum og<br /> syrgja fyri best møguligum samstarvi og góðum arbeiðsviðurskiftum hjá limunum.</p> <p>Men hvussu kann álitisfólkið virka innan hesar karmar í dagliga arbeiðinum? Tað var við hesum ivamálunum fyri eygað, at nevndin skipaði hendan arbeiðsdagin.</p> <p>Á arbeiðsdegnum vístu fleiri álitisfólk á, at tey ikki kendu seg væl ílatin at røkja dagliga leiklutin sum álitisfólk. Álitisfólkini vístu á fleiri uppgávur, ið tey høvdu rent seg í og verið í iva um, hvat var rætt at gera. Lærarafelagið var lætt at fáa fatur á til ráðgeving, men tey høvdu ynskt at havt fleiri amboð sjálv. Ein part av degnum høvdu álitisfólkini møguleika at tosa saman í bólkum. Fleiri álitisfólk førdu fram, at hetta prátið hjálpti teimum í leiklutinum sum álitisfólk. Nú tey kendu onnur álitisfólk betur og umstøðurnar hjá teimum, kendu tey seg betur fyrireikað til dagliga leiklutin sum álitisfólk. Tey kendu onnur í líknandi støðu, ið tey eisini kundu venda sær til, um tey vóru í iva. Hesi sambond og vitanardeilingin millum álitisfólk ætla vit í nevndini at arbeiða fyri.</p> <p>Hetta var aðru ferð, at eg sum nevndarlimur havi møtt álitisfólkunum. Og so stóð eg eisini eftir á keilini, tá ið “Sildberin” fór um fjørðin, og tað longdi eisini prátið 45 minuttir. Eg kann siga frá degnum og prátunum, at vit eiga eldhugað álitisfólk, ið eru áhugað í fakfelagsviðurskiftum og sum avgjørt tykjast álítandi.</p> <p>Álitisfólkið er álitið á staðnum, og nevndin í Føroya Lærarafelag fer framhaldandi at arbeiða fyri at lata tey í til dagligu uppgávuna sum álitisfólk. Men um álitisfólkaskipanin skal tæna limunum, so er tað av stórum týdningi, at álitisfólkið verður væl móttikið av øllum pørtum, og at álitisfólkið er álítandi.</p> <p>Les meira um álitisfólkaskipanina:<br /> http://lararafelag.fo/%C3%81litisf%C3%B3lk.aspx?ID=797</p> 19-05-2016 Misbrúk av afturvendandi tíðaravmarkaðum setanum http://www.lararafelag.fo/Default.aspx?Id=579 <p>Lærarafelagið fær á hvørjum ári fyrispurningar og áheitanir frá limum um at gera nakað við misbrúkið av tíðaravmarkaðum setanum. Nógvir lærarar verða settir undir álvarsligt trýst í hesum døgum, nú søkjast skal eftir lærarum komandi skúlaár. Fyri at lýsa málið um afturvendandi tíðaravmarkaðar setanir skulu vit, við loyvi frá sendaranum, endurgeva partar av telduposti, sum hesin hevur sent okkum. Limurin skrivar:</p> <p><em>Eg arbeiði enn í xx skúla, har havi eg verið í eini seks ár. Eg havi fingið lovað starv aftur komandi skúlaár, men aftur sum tíðaravmarkaður lærari. Nú, tá eg byrji aftur eftir summarfrítíðina, er tað ellivta árið, eg arbeiði í føroyska fólkaskúlanum, uttan fast starv. Kann tað veruliga passa, at eg skal halda fram sum tíðaravmarkað? Eg skilji onki, tí tað hevur verið ymiskt, hvussu eg havi verið sett í starv, viðhvørt fyri lærara í farloyvi og viðhvørt uttan frágreiðing. Eg veit, at eg havi arbeitt í 3 ár fyri lærara í farloyvi, uttan at nakar lærari í skúlanum hevur havt farloyvi. Hetta árið eru so aftur nakrir lærarar í farloyvi, men eg veit ikki, hvønn eg havi verið fyri. Eg arbeiði á jøvnum føti við teir sáttmálasettu lærararnar, eri flokslærari og havi aðrar uppgávur í skúlanum, men eri ikki sáttmálasett sjálv. Hvørt ár skal umsókn skrivast, og eg skal til samrøðu. Hvørt ár føli eg ótryggleikan, tí eg veit ikki, um eg eri keypt ella seld. Eg føli meg eisini noyddan at senda hinum skúlunum í kommununi umsókn, tó so at eg ongantíð verið biðin um at koma til samrøðu. Eg føli tað eyðmýkjandi og haldi, at tað er láturligt, at eg skal sita til samrøðu, har eg vanliga arbeiði, hvørt skúlaár. Setanarnevndin heldur eisini, at mannagongdin er láturlig, tí tey kenna meg eftirhondini. </em>&nbsp;</p> <p>Hetta er alt annað enn góður lesnaður. Tað er alment viðurkent, at tað skapar álvarsligar fakligar, fíggjarligar og persónligar trupulleikar hjá fólki, sum søkja sítt egna starv ár eftir ár. Ótryggleikin í setanarviðurskiftunum skapar strongd, sum kann hava heilsuligar avleiðingar fyri tann einstaka. Vit kunnu ikki sum eitt framkomið samfelag liva við hesum. Longu í 1999 gjørdi ES-samveldið reglur fyri at minka um talið av afturvendandi tíðaravmarkaðum setanum. Afturvendandi tíðaravmarkaðar setanirnar vóru hildnar fyri at vera í andsøgn við mannarættindini, og einstøku ES-londini hava fyri nógvum árum síðan við grundarlagi í ES-lóggávuni gjørt sínar egnu lógarreglur um hesi viðurskiftini. Danmark gjørdi longu í 2003 &nbsp;“Lov om tidsbegrænset ansættelse”, har ávísar reglur eru gjørdar fyri skapa tryggleika í setanini og avmarka talið av tíðaravmarkaðum setanum. Í døminum hjá okkum verður víst á, at lærari verður settur sjey ár á rað við tíðaravmarkaðari setan. Hetta líkist svartasta ongum, og er fullkomiliga í andsøgn við galdandi rættartrygdina og almennu menniskjaligu viðurskiftini í &nbsp;Evropa. Hetta kunnu vit sum framkomið rættarsamfelag ikki liva við. &nbsp;</p> <p>Tað er neyðugt at gera lógarreglur, sum minka um afturvendandi tíðaravmarkaðar setanir. Vit fara tí inniliga at heita á Kristinu Háfoss um at kanna viðurskiftini og fáa eina lóg gjørda, sum lýkur vanligu evropeisku krøvini á økinum. Tað er ongin loyna, at tað er neyðugt at hava fyribilssetanir, tá talan er um størv fyri lærarar í farloyvi, og Lønardeildin hevur gjørt ávísar reglur, men tær eru ikki nóg neyvar og eftir okkara fatan, skulu tær vera í lógarformi, fyri at setanarmyndugleikin, sum í hesum førinum er skúlaleiðararnir, taka tær til eftirtektar. Galdandi uppsagnarreglur í sambandi við manglandi arbeiði eru greiðar og geva fólki nógv betri treytir og tryggleika enn verandi ómenniskjaligu afturvendandi tíðaravmarkaðu setanir. &nbsp;&nbsp;&nbsp;</p> <p><em>Á myndini lærarar á tiltaki í november 2015. Mynd: Rói Joensen.</em></p> 07-06-2016 Mál fyri heimin http://www.lararafelag.fo/Default.aspx?Id=604 <p>Tann 25. september 2015 samtyktu heimsins stjórnarleiðarar á ST-toppfundi í New York eina sera framsøkna menningarskrá, sum fram til 2030 skal seta kós ímóti burðardyggari menning, bæði fyri fólkið og gongustjørnuna, vit liva á. Málini fyri heimin fata um 17 ítøkilig mál, sum áleggja øllum limalondunum í ST at beina fyri fátækdømi og svølti í heiminum, minka um ójavnan, tryggja góða útbúgving og betri heilsu fyri øll, sømiligt arbeiði og burðardyggan vøkstur.</p> <p>Nýggju málini fyri heimin byggja á tey sokallaðu 2015-málini. Í andsøgn til tað, vit ofta halda, so hava 2015-málini víst, at tað er gjørligt at náa málum, um politiski viljin er til staðar, og um vit seta greið mál og raðfesta tilfeingið hareftir. Síðan 1990 er fátækradømið í heiminum fallið úr 47% til 14%, níggju av tíggju børnum í menningarlondunum verða í dag innskrivað í skúla, og tvífalt so nógv børn eru á lívi á fimmára føðingardegnum. 45% færri kvinnur doyggja í sambandi við viðgongu og føðing, tvær milliardir fólk hava fingið atgongd til betri drekkivatn, og milliónir av mannalívum eru bjargað orsakað av betri fyribyrging og viðgerð av smittandi sjúkum sum malaria, tuberklar og HIV/AIDS.</p> <p>Útbúgving er raðfest frammarlaga í málunum fyri heimin, tí tað fjóðra av teimum 17 málunum snýr seg um útbúgving. Mál nr. 4 hevur heitið dygdarútbúgving, og síðani verður sagt, at vit skulu tryggja øllum javnbjóðis atgongd til dygdarútbúgving og styrkja um møguleikarnar&nbsp;hjá øllum til lívlanga læring.</p> <p>Raðfestingin kann takast sum ein staðfesting av týdninginum av skúlagongd og útbúgving. Vert er at leggja til merkis, at dentur verður lagdur á javnbjóðis møguleikar til útbúgving og lívlanga læring. Í teimum 10 undirpunktunum til 4. málið verður dentur m.a lagdur á, at bæði gentur og dreingir fáa tryggjaðan grundskúla/fólkaskúla, og at skúlagongdin er ókeypis.</p> <p>Allan vegin gjøgnum lutamálini gongur aftur, at javnstøða og javnbjóðis atkomumøguleikar til útbúgving eru týðandi tættir í burðardyggari menning. Hvørki kyn ella vantandi fíggjarligar umstøður skulu vera ein forðing. Staðfest verður eisini, at tey, ið bera brek, upprunafólk og børn í truplum korum skulu tryggjast eins góðar umstøður sum onnur.</p> <p>Ein onnur treyt fyri burðardyggari menning er útbúgving í burðardyggum livihátti, javnstøðu millum kynini, heimsborgaraskapi umframt virðismeting av mentanarligum fjølbroytni.</p> <p>Seinasta lutamálið áleggur londunum at økja um talið á skikkaðum lærarum, m.a. gjøgnum altjóða samstarv um læraraútbúgvingar í menningarlondunum.</p> <p>Meira kann lesast um málini fyri heimin á globalgoals.org<br /> &nbsp;</p> 11-07-2016 Felags skúlaleiðarafundir http://www.lararafelag.fo/Default.aspx?Id=614 <p>Tað verður upp í saman víst á týdningin, at starvsfólkasamrøður verða skipaðar og hvussu týdningarmikið tað er, at starvsfólk kenna sín leiklut og sítt ábyrgdarøki í starvsfólkahópinum.</p> <p>Men onkursvegna sýnist tað sum, at Mentamálaráðið ikki raðfestir samskiftið við skúlaleiðslurnar.</p> <p>Eingin starvsfólkasamrøða verður skipað – uttan so at onkur illstøða skal loysast – og ein felags skúlaleiðarafundur um árið hevur tíanverri við sær drúgvan fund, ið merktur er av kunning og einvegis samskifti.</p> <p>Eg havi upp í saman víst á, at Mentamálaráðið hevur ivaleyst av málum at leggja fram til kjak á tveimum árligum fundum. Samstundis kann partur av hesum fundum verða skipaður í kjakforum, har leiðarar velja seg inn á evni, ið hóska seg til aktuelt starv og aktuellan skúla.</p> <p>Um orsøkin er manglandi arbeiðsorka í Mentamálaráðnum, hugsi eg, at vit eru nógvir skúlaleiðarar, ið – saman við Skúlaleiðarafelagnum og Føroya Lærarafelag – vilja geva okkara íkast til, at í hvussu er tveir árligir skúlaleiðarafundir verða skipaðir.<br /> Tað átti ikki at verið torført at sett í álmanakkan heyst- og várfund og síðani at latið skúlaleiðarum hesar dagfestingar saman við tímajáttanini. Tað kundi síðani skapt ein kontinuitet, um vit t.d. á heysti hittust at kjakast um avbjóðingarnar í skúlaárinum, meðan vit á vári fingu tímajáttan og kunning um átøk komandi skúlaárið.</p> <p>Tað hevði eisini lætt um, at felags kunning um ætlanir og broytingar í virksemisætlanum og royndum/próvtøkum ikki bert vóru send út, men eisini vórðu tikin upp til diskussión. Tað er óivað onkur avbjóðing, ið skúlaleiðarar nógv skjótari kundu loyst í felag, heldur enn at vit sita hvør í sínum lag og totast og møguliga misskilja.</p> <p>Um vit menna týðiligt og jaligt samskifti millum Mentamálaráð og skúlaleiðarar, hugsi eg, at nógv lættari verður at útinna ymisk átøk í fólkaskúlanum.</p> <p>Um vit møtast í kjakforum, verður eisini lættari hjá starvsfólkum í Mentamálaráðnum at skilja ymsu umstøðurnar í ymsu skúlunum. Tað er ikki nóg mikið at bara tveita ávíst tímatal og kunngerðir av ymsum slag út í seinastu løtu – og tað er heldur ikki nóg gott at seta ymsar dagfestingar, tá ið skúlaleiðarar longu hava lagt ársætlanina.</p> <p>Vónandi verða tveir góðir felags skúlaleiðarafundir í 2016/2017.</p> <p>Jákup av Skarði<br /> &nbsp;</p> 01-08-2016 Tímajáttanin til skúlan aftur skerd http://www.lararafelag.fo/Default.aspx?Id=708 <p>Sum áður skrivað her á heimasíðuni, so er tímajáttanin til fakini støddfrøði, føroyskt, danskt og enskt minkað í ár í mun til undanfarin ár. Hendan minkingin skyldast, at næmingarnir í framhaldsflokkunum skulu lata inn munandi færri avrik í nevndu fakum <a href="http://www.lararafelag.fo/fo-FO/Enn-eitt-spariátak--nú-talið-av-innlatingum-í-framhaldsdeildini-er-skert-1.aspx">http://www.lararafelag.fo/fo-FO/Enn-eitt-spariátak--nú-talið-av-innlatingum-í-framhaldsdeildini-er-skert-1.aspx</a> &nbsp;</p> <p>Á tímatalvuni hjá framhaldsflokkunum sæst henda minkingin ikki, men tíðin til at rætta avrikini er minkað. Næmingarnir fara at merkja hetta á tann hátt, at frálæran innan mállæru og støddfrøði verður á meiri yvirskipaðum plani, tí beinleiðis afturmeldingin frá læraranum til einstaka næmingin, við ítøkiligari frálæru í, hvussu viðkomandi kann betra seg, er spard munandi burtur. Ein annar viðkomandi spurningur er, hvørt tað er í lagi at minka um talið á skrivligum avrikum, uttan samstundis at minka um støðið/krøvini í teimum skrivligu próvtøkunum. Viðmerkjast skal eisini, at ein onnur avleiðing av at minka um talið á skrivligum avrikum, sæst týðiliga aftur í tímajáttanini til skúlan, har talan kann vera um, at skúlin hevur mist lærarastørv.</p> <p>Tá talan er um inklusión og hvat skal til, fyri at tað skal hepnast, so er tað av alstórum týdningi, at bæði servitanin og tíðin til at loysa uppgávuna eru til staðar. Tíanverri hava vit fingið ábendingar um, at eisini her er tímajáttanin munandi minni í ár samanborið við, hvussu nógv søkt verður um. Tað er Sernám, sum avger, hvussu nógvar umsóknir verða gingnar á møti, t.v.s. hvussu nógvir tímar verða latnir teimum einstøku skúlunum, og harvið til teir næmingar, sum hava serligan tørv.</p> <p>Fíggingin av fólkaskúlanum er annars økt ár um ár, men staðfestast kann, at vit lærarar ikki merkja, hvat henda økta játtanin verður brúkt til. Á jú, skúlarnir hava fingið 1 tíma afturat til fakini alis- og evnafrøði og 1 tíma afturat til svimjing (fyri at betra um trygdina). Eg vil tó ikki seta beinleiðis samband millum at “klippa av” einastaðni og leggja afturat aðrastaðni, hóast freistingin at gera tað er stór. Eg velji at halda, at MMR hevur eina námsfrøðiliga grundgeving fyri hesum, uttan at vita, hvør hon er, tí tað er ringt at síggja. Ein freistast til at halda, at talan er um eitt fíggjarligt roknistykki, sum skal ganga upp, heldur enn eitt námsfrøðiligt.</p> <p>Tað kann ikki talast nóg oftani og harðliga at avgerðini hjá MMR um at minka talið á innlatingum hjá framhaldsskúlanæmingum. Námsfrøðiliga grundgevingin at lata inn uppgávur eigur at viga meir, enn sparingin í tíma játtanini. Og samband má vera millum arbeiðsuppgávurnar hjá lærarum og tíðina, sum er sett av til hetta.</p> <p>Eg havi hug at samanlíkna sparda peningin við ein løtuvinning, eins og tá ein, sum er kaldur, pissar í buksurnar fyri at gerast heitari. Avleiðingin av hesari sparing fer at vísa seg at vera dýrt keyptur, tíanverri.</p> <p>Vónandi hækkar tímajáttanin til omanfyri nevndu øki til næsta skúlaárið, so skaðin ikki verður ov stórur.</p> <p>Føroya Lærarafelag er altíð til reiðar at tosa við okkara arbeiðsgevara út frá einum fakligum sjónarhorni.</p> 04-10-2016 Frískúlar http://www.lararafelag.fo/Default.aspx?Id=1752 <p>Í Føroyum eru tríggir privatir skúlar:</p> <p>Frískúlin í Havn, Velbastaður, 1.-6. fl við 40 næmingum<br /> Frískúlin í Kelduni, Skálabotn, 1.-7. fl við 92 næmingum<br /> Lítli Skúli, Tórshavn, 1.-3. fl 21 næmingar. Seinast nevndi byrjaði í august í ár.</p> <p>Tilsamans ganga 6874 næmingar í fólkaskúlanum, harav 68 næmingar ganga í serflokkum, sum eru í ávísum skúlum.</p> <p>Vanliga nýta vit heitið frískúlar heldur enn privatskúlar fyri at undirstrika, at talan er um skúlar við egnari stevnu. Allir frískúlar hava eina greiða náms- og frálærufrøðiliga stevnu og kunnu tískil verða til íblástur fyri fólkaskúlan.</p> <p>Okkara frískúlar eru stovnsettir av idealistiskum grundum, óivað tí at stovnarar og foreldur eru samd um eina skúlakós, sum frálæruliga og í virðisgrundarlagi brýtur frá tí meira almennu kósini hjá fólkaskúlanum. Tað er óneyðugt at siga, at frískúlarnir ikki hava vinning fyri eyga, men tað er ikki óvanligt aðrastaðni.</p> <p>Í løgtingslóg um frískúlar er ásett, at landsins partur av rakstrinum verður útroknaður hvønn 1. september í skúlaárinum. Stuðulin svarar til 85 % av góðkendu læraralønunum. Fáa vit fleiri frískúlar, so er tað klárt í andsøgn til effektiviseringspolitikkin, sum so ella so liggur í einum nýggjum skúlabygnaði.</p> <p>Tá tosað verður um umskipan av skúlabygnaðinum, so uppliva vit, at skúlar vera niðurlagdir og/ella samanlagdir. Í samband við eirindaleysu afturlatingina av smærri skúlum í Danmark hava vit tey seinastu 5 árini sæð, at foreldur hava tikið seg saman og stovnað frískúlar á staðnum í staðin. Tað er rós vert, at borgarar taka málið í egnar hendur, og hví skuldi hetta ikki hent hjá okkum eisini? Spurningurin er so, hvussu stór sparingin er.</p> <p>Ein kann ikki beinleiðis samanbera frískúlar við fólkaskúlan. Eitt er, at tað stendur frítt fyri hjá skúlaleiðsluni í einum frískúla, at nokta næmingi/næmingum at ganga á viðkomandi frískúla, um so er, at teir meta tað er neyðugt. Soleiðis er ikki í fólkaskúlanum. Her skal vera pláss fyri øllum næmingum. Skúlaleiðslan skal í samstarvi við lærarar, foreldur og Sernám bjóðað eitt hóskiligt skúlatilboð til allar næmingar. Hetta hevur stundum víst seg at verið sera trupult at seta í verk, tí tímajáttanin og/ella serlæraraførleikar ikki røkka til. Eitt annað er, at allir frískúlar hava eitt hámarkstal á floksstødd, sum er væl lægri enn loyvda hámarkstal í fólkaskúlanum. Hetta merkir, at lærarin hevur betri stundir til hvønn einstakan næming í frískúlanum, og tað hevur stóran týdning fyri læringina hjá næminginum í næmingatillagaðari undirvísing, sum ásett í nýggju fólkaskúlalógini.</p> <p>Lat tað beinanvegin verða sagt, at sjálvandi skulu frískúlar stuðlast. Fíggjarliga avbjóðingin hjá frískúlunum er frammanundan stór, og í tí andanum okkara frískúlar arbeiða, so ynskja tey neyvan, at eitt høgt foreldragjald at forða foreldrum at velja teirra skúla.</p> <p>Politiski myndugleikin arbeiðir fyri, at øll børn í Føroyum fáa eitt eins gott og gevandi undirvísingartilboð, óansæð hvar í landinum tey búgva. Sparingar, vit hava sæð í inniverandi skúlaári, stendur í andsøgn til hetta, serliga tí at tímar til serligan tørv ikki samsvarar umsóknunum hjá førleikastovunum, hoyrist millum lærarar. Alt ov fáir tímar eru. Tískil kann hugsast, at næmingar við serligum tørvi fylla ov nógv inni í flokkunum, so at tíðin hjá læraranum ikki røkur til. Høgt næmingatal í flokkunum og manglandi játtan til serligan tørv kann gera tað trupult at gera næmingatillagaða undirvísing. Um so er kann hugsast, at tað er tann fíggjarliga orkan hjá foreldrunum, sum avger, hvønn skúla tey velja. Hetta er ein sera óheppin gongd.</p> <p>Avbjóðingin hjá myndugleikanum liggur í at stuðla privatum skúlum og samstundis hava ein góðan, vælvirkandi og fakligt sterkan almennan fólkaskúla.</p> <p>&nbsp;</p> 01-11-2016 KT sum natúrligt amboð http://www.lararafelag.fo/Default.aspx?Id=2845 <p>Øll hava eina hugsan um skúlan – tí øll hava gingið í skúla, í longri ella styttri tíð. Flestu vaksnu hava tó gingið í skúla, tá ið talgild amboð bert vóru tikin fram fáar løtur.</p> <p>Tí er tað av stórum týdningi, at vit vaksnu minnast til gjónna, ið er millum okkum og tey, ið nú ganga í skúla.<br /> Nú eru skúlar, ið hava tikið stig til, at næmingar kunnu taka teldil ella annað fram, tá ið tørvur er. Samstundis hava fleiri enn ein skúli tikið stig til, at fartelefonir ikki skulu nýtast í skúladegnum.</p> <p>Sjálvsagt skulu vit royna at læra børn okkara at nýta kt skilavæl. Men vit eru samstundis fyrimynd! Tí haldi eg, tað krevur nógv av okkum vaksnu, um vit krevja av børnum okkara at leggja fartelefonina frá sær.</p> <p>Løgmaður nevndi eisini KT – á ólavsøku 2016: "Okkum vantar KT-vørðir, og hetta er eitt øki, sum verður raðfest, serliga tí talgilding í fólkaskúlanum gongur við rúkandi ferð bæði KT sum amboð í læring, talgildir undirvísingarmiðlar og avgerðin um at talgilda royndir og próvtøkur fólkaskúlans." (sitat endar)</p> <p>Men! Týdningarmikil lutur í øllum hesum tiltøkum og tilmælum er, at bygt verður á kanning í føroyska skúlanum!<br /> Á heysti 2016 varð tikið saman um kanning, ið granskararnir á Námsvísindadeildini, Vár í Ólavsstovu og Erla Olsen stóðu fyri: “Teldlanýtsla í fólkaskúlanum – ein eftirmeting”</p> <p>Í tekstinum er millum annað hetta brotið: “tøkni kann gera góða undirvísing betri, men framkomin tøkni kann ikki koma í staðin fyri vánaliga undirvísing”. Júst hesi orð frá Vár og Erlu eru aftur eldur á brand, at eg sum formaður í KT-varðafelagnum, aftur má vísa á týdningin, ið løgmaður eisini nevnir. Okkum vantar kt-vørðir!</p> <p>Vit mugu útbúgva og eftirútbúgva kt-vørðir, ið kunnu stuðla undir, at lærarar og næmingar nýta kt á skynsaman hátt.<br /> Eg haldi vit áttu at fylgt tilmælunum frá Erlu Olsen og Vár í Ólavstovu. Í hvussu er fyrstu tvey punktini: “KT-didaktisk læraraskeið” og at allir lærarar fáa amboð og skeið.</p> <p>Á framløguni á Læraraskúlanum loyvdi eg mær tó at vísa á eitt týdningarmikið punkt í øllum tiltøkum og tilmælum: Hvar er kt-vørðurin? Kt-vørðurin er námsfrøðiligi íblásturin til talgilda nýtslu og samstundis verður tað eisini kt-vørðurin, ið skal tryggja at tøknin riggar – bæði amboðini og sambandið út á alnótina.</p> <p>Við ynskjum um eydnuberandi nýggjár.</p> <p>Jákup av Skarði, næstformaður í Føroya Lærarafelag</p> 02-01-2017 Næmingaráð upplagdur pallur at menna førleikar til fólkaræði http://www.lararafelag.fo/Default.aspx?Id=667 <p>Næmingaráðini hava týdning fyri áhaldandi at menna fólkaræðið í landinum.&nbsp;</p> <p>Okkara fólkaskúli minnir í bygnaði tí danska. Í Danmark stendur beinleiðis í teirra fólkaskúlalóg, at skúlar við flokstrini frá 5. flokki skulu hava næmingaráð. Mann hevur frá Kenslumálaráðnum ynski um, at næmingarnir, m.a. ígjøgnum næmingaráð, skulu hava møguleikan at ávirka egna skúlagongd.</p> <p>Hóast eingin beinleiðis orðing er í okkara paragraffum fyri fólkaskúlan, so stendur í:</p> <p>§2 stk 3 m.a: “at skúlin skal búgva næmingarnar til innlivan, samavgerð, samábyrgd, rættindi og skyldur í einum fólkaræðisligum samfelag. Undirvísing og gerandislív skúlans eiga at vera grundað á andsfrælsi, tollyndi, javnvirði og fólkaræði.”</p> <p>Her er næmingaráðið ein upplagdur pallur hjá næmingunum at menna førleikar til fólkaræði.</p> <p>Endamálið við næmingaráðunum er millum annað at virka fyri størri ávirkan hjá næmingunum á egin viðurskifti og fyri góðum, tryggum og mennandi umstøðum at læra og trívast.</p> <p>Ójavnt er, hvussu skúlar skipa næmingaráð. Í summum skúlum er 1 næmingaráð, og í øðrum og størri skúlum eru fleiri.</p> <p>Í Eysturskúlanum, har eg starvist, eru 4 næmingaráð: Innskúling 1.-3. flokk, miðdeild 4.-6. flokk, hádeild 7.-9. flokk og Nám X, 10. Flokkur.</p> <p>Uppgávurnar eru fjøltáttaðar:</p> <p>at arbeiða fyri, at næmingarnir fáa høvi at varðveita og menna førleikarnar at virka í einum fólkaræðisligum samfelag<br /> at umboða og verja áhugamál næminganna í øllum viðkomandi viðurskiftum&nbsp;<br /> at styrkja samanhaldið skúlanum og stimbra til meðvit, bæði tá tað snýr seg um læru og trivnað&nbsp;<br /> at arbeiða fyri at styrkja samstarvið millum næmingar, lærarar, leiðslu, foreldur og skúlastýrið</p> <p><br /> Næmingaráðið røkkur endamálinum gjøgnum egið virksemi og í samstarvi við onnur næmingaráð.</p> <p>Ein lærari er knýttur at hvørjum næmingaráði og hevur ábyrgd av arbeiðinum har. Hvør flokkur velur eitt umboð. Flokkarnir hava val til næmingaráðið við skúlaársbyrjan, ella tá teirra umboð í næmingaráðnum ikki longur er næmingur í flokkinum. Við jøvnum millumbilum eru fundir í næmingaráðnum. Allir næmingar skúlans kunnu seta fram uppskot til skrá. Fundir í næmingaráðnum verða hildnir í skúlatíð.</p> <p>Tað er ymiskt, hvussu arbeiðslagið í næmingaráðnum hevur verið. Lærarin, sum hevur leiðsluna, hevur stóra ávirkan á arbeiðslagið. Einki er at ivast í, at næmingarnir eru serfrøðingar í egnum viðurskiftum – hóast teimum tørvar vegleiðing í, hvussu viðkomandi ynski og hugskot skulu handfarast, stutt sagt, hvørjar mannagongdir, ið skulu fylgjast, tá ymisk mál skulu avgreiðast í skúlanum.</p> <p>Vónandi hava allir næmingar í landinum møguleika at velja sær umboð í næmingaráðið í sínum skúla.</p> <p>&nbsp;</p> 07-09-2016 Morgunløtan er týdningarmikil http://www.lararafelag.fo/Default.aspx?Id=683 <p>Í Nólsoyar skúla er morgunløtan eftir annan tíma, áðrenn farið verður í matarhølið at eta matpakka. Okkum dámar best, at næmingarnir byrja í flokshølinum – aloftast saman við flokslæraranum, har næmingarnir fyrstu løtuna práta um innihaldið í degnum, og næmingarnir fáa orðið, at bera tað fram teimum er í huga, áðrenn undirvísingin byrjar.</p> <p>Siðvenja okkara er, at vit syngja sálm, biðja faðirvár, syngja ein føroyskan sang og síðani ein útlendskan sang. Vanliga verða sálmar og sangir valdir millum uppskotini, næmingarnir hava sett fram – og ofta eru hesi ynski sett út frá tí næmingarnir duga at spæla á ymisk ljóðføri.</p> <p>Men morgunløtan er meira enn sangur og bøn. Morgunløtan er týdningarmikil partur í málinum at læra næmingarnar at vera saman í góðum og fólkaligum samspæli. Hesa løtuna eru vit felags um bøn, sang, tónleik og annað skiftandi innihald.</p> <p>Í morgunløtuni kunnu næmingarnir leggja fram lisnar bøkur, møguleiki er at skipa listaframsýning og sjálvsagt er hetta gott høvi hjá lærarum og leiðslu at greiða frá tiltøkum ella at geva onnur felags boð.</p> <p>Av og á er gott at vísa næmingunum á, hvør hugsanin er við morgunløtuni. At hetta er ikki sangkapping, men møguleikin at læra ymsar sangir og onkuntíð eisini at spæla á ljóðføri afturvið. Men at læra ymsar sangir er bæði at lurta, lesa og bera fram – á ymsum máli. Harafturat kunnu vit hugsa okkum myndir út frá innihaldinum og huglagnum í sálmunum og sangunum.</p> <p>Harvið er morgunløtan í Nólsoyar skúla tvørgreinalig og fevnir um: Tónleik, kristni, føroyskt, norðurlendskt, enskt og onnur mál, handaverk og list, søgu og samtíð, støddfrøði, náttúru og tøkni, landalæru og lívfrøði.</p> <p>Sosialu førleikarnir verða eisini mentir hesa týdningarmiklu løtuna í skúladegnum. Bæði í bókaframløgum, myndaframsýningum, og tá ið farið verður upp á gólv, hava vit í huga at verða saman á fólkaligan hátt.</p> <p>Løtan byggir eisini undir teirra fólkaræðisliga kunnleika. Lærararnir hava í huga, at hesa løtuna skulu vit av og á taka okkum eyka stundir at lata næmingarnar seta spurningar til eitthvørt, ið stingur seg upp í nærumhvørvinum, heima ella uttanlands.</p> <p>Í evnis- og verkætlanararbeiði, leggja vit aloftast tímarnar eftir morgunløtuna, so vit kunnu geva boð og greiða frá innihaldinum í degnum. Hetta byggir undir hugsanina at hava fasta og afturvendandi arbeiðstíðir, tó at innihaldið broytist.</p> <p>Tað er fyri okkum sera týdningarmikið, at næmingarnir fata, at hendan løtan er okkara í felag. Hesa løtuna eiga næmingarnir at sleppa at verða við at velja sálmar og sangir – og at halda seg framat at spæla undir á ymisk ljóðføri.</p> <p>Jákup av Skarði, lærari</p> 13-09-2016 At menna mótstøðuførið hjá næmingum http://www.lararafelag.fo/Default.aspx?Id=2849 <p>Í greinini skrivar hon nøkur dømi um, hvussu foreldur kunnu hjálpa sínum børnum gjøgnum tær avbjóðingar og ósemjur, sum tey møta í gerandisdegnum. Svarið er, at vit hjálpa best við ikki at blanda okkum, ella í hvussu er ikki beinanvegin. Børnini mugu fyrst royna sjálv.</p> <p>Vit møta júst hesi avbjóðing dagliga í skúlanum. Tað eru alt ov nógvir næmingar, ið ikki megna at fara í holt við eina torføra uppgávu, tí ongin sigur teimum, hvat tey skulu gera. Tey ynskja, at lærarin sigur teimum neyvt, hvat skal gerast. Tað kemur teimum ikki til hugs at royna fyrst fyri at finna útav, hvat tey duga, fyri síðani at vera før fyri at seta ein neyvan spurning inn til tað, sum tey eru steðgað upp í. Lærarin er sjálvandi virkuliga býttur, tí hann ikki vil siga beinanvegin, hvussu alt skal gerast, hann skal helst eisini geva svarið.</p> <p>Men hvussu menna vit henda førleika hjá næmingunum? Ja, tað er við, at vit lærarar leggja av at hjálpa næmingunum ov nógv. Vit mugu geva teimum avbjóðingar, ið liggja eitt sindur frammanfyri, hvat tey megna, men samstundis eisini geva teimum uppgávur, sum teir ikki hava nakrar trupulleikar við. Hesin arbeiðsháttur merkir, at lærarin til tíðir eru virkuliga býttur, men soleiðis er tað bara.</p> <p>Veruleikin hjá øllum næmingum er, at tey frá 4. flokki skulu til roynd. Tá standa tey á egnum beinum. Vit gera teimum eina bjarnatænastu við ikki at vera tann harði. Ein av uppgávunum hjá okkum er at læra næmingarnar at hugsa og meta um sjálvir. Tað eru tey før fyri, tey skulu bara fáa at vita, at tey skulu loysa uppgávuna sjálv uttan hjálp.</p> <p>Tá vit vóru á skeiði í fakligari lesin,g var eitt av gullkornunum, sum eg hefti meg við, hetta: ”lær næmingin at seta orð á, hvat hann ikki dugir, tá hann biðjur um hjálp”. Hetta hevur mangan verið mær hent, tá eg havi lyndi til at fella í grøvina at svara beinanvegin, tá spurt verður. Næmingurin lærir ótrúliga nógv við sjálvur at hugsa um, hví hann er steðgaður upp.</p> <p>Tað eru nógv faklig mál, ið næmingarnir skulu røkka gjøgnum skúlagongdina, men vit mugu ongantíð gloyma, at tað eru onnur mál eisini. Eitt av hesum er strategiir, og eftir mínum tykki, er hetta ein týdningarmikil partur av læring, ið vit ongantíð mugu gloyma.</p> 10-01-2017 Er eitt skúla-teldu-samskifti eftir FirstClass? http://www.lararafelag.fo/Default.aspx?Id=1765 <p>Hvat felags forrit fara næmingar og lærarar í fólkaskúla, miðnámsskúla og á Setrinum at nýta?</p> <p>Hvussu eitur forritið, ið verður sett inn? Rúmar tað telduposti, egnan og felags álmanakka og at vit skipa stevnur til mong ymisk tiltøk?</p> <p>Eg havi øll hesi árini verið sannførdur um, at “FirstClass” er “FyrstaFloks”. Vit hava seinastu árini nýtt FirstClass á ymsan hátt og til ta nýtslu, ið hóskar ymsu skúlunum. Men styrkin er, at vit eru á einum palli, har næmingar og undirvísarar eru navngivnir.</p> <p>Ymsir pallar stinga seg upp, og ymsir fyrimunir eru. Eins og trupulleikar onkuntíð eru við FirstClass, eru eisin trupulleikar við øðrum forritum. Men vandin í øðrum forritum er fyrst og fremst, at ein anonymitetur flytur seg inn í skúlasamskiftið. Vit kunnu koma í ta støðu, at vit fara at ivast, um teldupostur okkara fer til rættan persón, og vit kunnu eisini fara at ivast, hvør sendir okkum teldupost.</p> <p>Vitanet verður nú sett inn á ymsum skúlum. Tann parturin eg kenni, er at styrkin liggur í skráseting, um næmingur er møttur ella ikki. Afturat hesum er eisini greitt, hvat ætlað er at arbeiða við í ymsu tímunum. Men samskiftið síggi eg einki.</p> <p>Office 365 er ofta nevnt, men heldur ikki her síggi eg samskiftismøguleikan. Google bjóðar eisini ymsar møguleikar. Men ynskja vit at skúladátur liggja hjá Office ella Google, heldur enn á NÁMi ella Elektron?</p> <p>Sum formaður í KT-varðafelagnum hevði eg viljað, at kunningin til nevnd og limir okkara var betri. Vit hava ofta ynskt fund um átøk í skúlaverkinum, og vit hava javnt og samt sett fram ynski, at útbúgving og eftirútbúgving verður skipað kt-vørðunum.</p> <p>Eg fari tí enn einaferð at loyva mær at seta fram ynski um fundarboð, at nevndin í KT-varðafelagnum kann verða við at umrøða kt í fólkaskúlanum.<br /> - hvat samkiftisforrit er ætlað at nýta?<br /> - er ætlanin at kt-vørðir eru við til at implementera hetta í fólkaskúlan?<br /> - hvussu er ætlað at næmingar og lærarar varðveita dátu, ið liggja í FirstClass?</p> <p>... og sjálvsagt er stórt ynski at kenna eina dagfesting, nær útbúgving og eftirútbúgving verður skipað – og hvat innihald fyriskiparar hugsa til komandi kt-varðaarbeiðið.</p> 09-11-2016 Hví skúlabridge? http://www.lararafelag.fo/Default.aspx?Id=623 <p>* Bridge stimbrar førleikan at hugsavna seg og at fokusera<br /> * Motiverar til læring gjøgnum spæl og við finna loysnir til ávísar uppgávur<br /> * Betrar ta vanligu læringina, m.a. talfatan, minni, sannlíkindi, tengjan, samanseting, fimisrokning og vágastøði<br /> * Styrkir sosialt samanhald og sjálvsálit<br /> * Eggjar skynsemi og stimbrar logisku- og støddfrøðisligu evnunum.<br /> * Ótengt at trúgv, kyn, aldur, mál og mentan.</p> <p>At læra bridge sum ungur førir við sær, at læring gerst lættari. Hugaítróttur eitt evni í einum víðkaðum ítróttahugtaki, og lyklaorðið innan bridge er hugsavning.</p> <p>Í sambandi við nýskipanina av fólkaskúlanum í Danmark kom eitt nýtt virksemi í námsætlanina – tann “styðjandi” frálæran. Hon skal tryggja, at næmingarnir gerast kendir við enn fleiri mátar at tilogna sær vitan, at teir fáa stundir til fakliga hugdýping, og at teir fáa møguleika at menna seg&nbsp; við einum víðkaðum tilboði av evnum/tingum, sum hevur teirra áhuga. Á henda hátt læt skúlin dyrnar upp fyri nærumhvørvinum og bjóðaði lokalum ítróttafeløgum, tónleika- og listaskúlum, forminnisøvnum, felagskapum o.l. inn um skúlagátt.</p> <p>Hesin møguleikanum tók Dansk Bridge væl ímóti og hevur síðan gjørt bæði námsætlan, (sí heimasíðuna bridge.dk), og frálærutilfar til skúlan. Kenslumálaráðið hevur góðkent tað, sum Dansk Bridge hevur gjørt, og er frálæran innan bridge alt meir vanlig í skúlum. Hetta hevur víst seg at verið ein sólskinssøga: Gransking vísir, at innlæringin betrast við 22% innan støddfrøði og við 20% innan lesing, tá næmingarnir luttaka í einum skipaðum hugaítrótti, t.d. bridge.</p> <p>Føroya Bridgesamband, FBS, hevur gjørt líknandi tilboð til skúlarnar sum Dansk Bridge. Eftir summarferiuna verður farið til verka. Skúlar og/ella einstakir flokkar kunnu seta seg í samband við Bridgesambandið fyri nærri kunning. Bridgesambandið veitir ókeypis tilfar og lærarar til undirvísingina. Einki annað krav til hølisviðurskifti er annað enn ein skúlastova. Meiri kunning fæst á heimasíðuni hjá FBS, http://www.bridge.fo/</p> <p>&nbsp;</p> 02-08-2016 “Action research” http://www.lararafelag.fo/Default.aspx?Id=605 <p>Á stýrisfundi í NLS, Nordiska Lärarorganisationers Samråd, í Selfossi í Íslandi fyrst í juni, hevði Hjördís Þorgeirsdóttir, doktari, forvitnisligan fyrilestur undir heitinum “Lærarin í miðdeplinum fyri skúlamenning og skúlin í framtíðini”.</p> <p>Fyrilesturin var áhugaverdur, og innihaldið als ikki fremmant, tí flestu lærarar munnu seta sær spurningin: “liðug við útbúgvingina og hvat so?“ Tað var m.a. henda spurningin, fyrilestrarhaldarin gav eitt boð uppá. Sjálvandi skal formliga útbúgvingin verða so góð og viðkomandi sum gjørligt, men ein sannroynd er, at um fortreytirnar fyri menning og læring ikki framhaldandi eru til staðar, eisini aftan á, at prógvið er skrivað, so endar galið. Og sjálvandi skulu eftir- og ískoytisútbúgvingar standa lærarum í boði, men eftir- og ískoytisútbúgvingar flyta í størri mun tann einstaka læraran enn skúlan allan.</p> <p>Her hjá okkum, og ikki minst í onkrum av grannalondunum, kenna vit í ólukkumát, at politikarar og embætisfólk eru altrá eftir at skipa fólkaskúlan úr erva, vælvitandi at tað er ivasamt, hvussu tað hildnast. Í fyrilestrinum varð dentur lagdur á, at um broytingar veruliga skulu muna, so skulu tær taka støði í einstaka læraranum og dagliga virkseminum á staðnum. Fyrst við at kortleggja, hvat ið gongur væl, og hvat ið gongur minni væl, at umhugsa og fremja broytingar, og síðani at eftirmeta, um broytingarnar munaðu ella ikki.</p> <p>Hjördís Þorgeirsdóttir greiddi í fyrilestrinum frá íslendskari verkætlan, har “action research” varð nýtt sum háttur at fremja professionella menning. Í verkætlanini luttaka lærarar og granskarar. “Action research” tekur støði í dagliga virkinum og byggir á samarbeiði millum praktikaran, í hesum føri læraran, og professionella granskaran. Granskarin luttekur í dagliga virkseminum og er í minni mun eygleiðari. Granskingarhátturin er m.a. ein ásannan av, at (samfelags)gransking framleiðir vitan, sum ikki, uttan víðari, kann brúkast í praksis. Tað skapar í mongum føri ein óhepnan illvilja móti gransking.</p> <p>Íslendska verkætlanin er áhugaverd, tí arbeiðshátturin er eitt gott boð upp á, hvussu tað ber til at fremja grundleggjandi skúlamenning. Hjördís Þorgeirsdóttir legði dent á, at slíkt menningararbeiði krevur arbeiðsorku. Lærarar skulu hava tíð til at luttaka, og uttanhýsis, serkøn hjálp skal vera tøk.</p> <p>Í heyst skipar NLS - Nordiska Lärarorganisationers Samråd fyri sokallaðum “sektorfundi” í Føroyum. Á fundinum luttaka umboð fyri fakfeløg hjá fólka- og miðnámsskúlalærarum og námsfrøðingum í Norðurlondum. Ætlandi luttekur Hjördís Þorgeirsdóttir á fundinum. Tað verður áhugavert at frætta meira um íslendsku verkætlanina og um ástøði handan arbeiðsháttin.<br /> &nbsp;</p> 19-07-2016 Fakfelag ella áhugafelag? http://www.lararafelag.fo/Default.aspx?Id=580 <p>Aðalfundur Føroya Lærarafelags var hildin 16. apríl í ár. Fundurin gekk væl, rímiligt av orðaskifti var, men øll vóru samd um, at uppmøtingin var í lakara lagi. Sambært skrásetingini luttóku 80 lærarar á fundinum. Hetta er lægsta luttakaratal í nýggjari tíð. Luttakaratalið til aðalfundirnar hevur vanliga ligið oman fyri 100 og heilt upp til 342 luttakarar, sum var á aðalfundinum í apríl 2001, tá ikki minni enn trý formansvalevni vóru.</p> <p>Á aðalfundinum í ár var einki formansval, og nevndarvalið varð av ongum, tí bara verandi nevndarlimir stillaðu upp og vóru sostatt afturvaldir uttan val. Eisini vóru tiltøk og tilburðir, sum gjørdu, at nakrir lærarar ikki fingu luttikið. Men hóast tað, so var luttøkan, góð 10% av virknu limunum, ikki nøktandi.</p> <p>Tað er ofta ført fram, at aðalfundirnir er keðiligur, og at tað í mestan mun eru “gamlir” lærarar, sum møta á aðalfundinum. Til tað fyrra er at siga, at aðalfundarskráin er ásett í viðtøkum felagsins og er lík ásetingunum hjá øðrum feløgum. Men tað forðar ikki fyri orðaskifti um formansfrágreiðingina ella meira frítt undir punktinum ymiskt. Til tað seinna er at siga, at nevndin í 2012, við støði í skrásetingini, roknaði miðalaldurin á fundarluttakarunum tað árið at vera 52 ár. Tað man samsvara væl við miðalaldurin á lærarunum í fólkaskúlanum. Fasti tátturin á aðalfundinum at hava ein gestarøðara, umframt landsstýrisfólkið í mentamálum, royndist, eisini á hesum aðalfundinum, sera væl.</p> <p>Men kanska samsvara væntanirnar hjá nógvum lærarum ikki við vanliga ella siðbundna innihaldið á aðalfundunum.<br /> Dagliga arbeiðið hjá Føroya Lærarafelag er av fakfelagsligum og ítøkiligum slag og ikki í so stóran mun at stinga út í kortið, hvussu fólkaskúlin ella ein framtíðar fólkaskúli skal síggja út. Og helst er tað hetta seinna, eitt veruligt orðaskifti um fólkaskúlan, sum lærarar eftirlýsa á aðalfundinum. At hoyra um lønartrætur, tímatillutan, pensjónsviðurskifti og framløgur av roknskapum kann tykjast fjart frá dagligu avbjóðingunum í fólkaskúlanum.</p> <p>Lærarafelagið hevur ein sera homogenan limaskara. Allir limir eru fólkaskúlalærarar av útbúgving, og yvirskipað er lærarastarvið rættiliga einsháttað. Markið millum tað fakfelagsliga og tað lærarafakliga er flótandi. Millum lærarar, og skúlafólk annars, er eingin ivi um, at trivnaðurin millum lærarar og nøgdsemi, um umstøðurnar eru til at gera eitt nøktandi arbeiði, er ein fortreyt fyri læringini og trivnaðinum hjá næmingunum. Av tí sama virkar Lærarafelagið í einum umráði millum fakfelag og áhugafelag. Nær berjast vit fyri løn og arbeiðsumstøðum hjá lærarunum, og nær berjast vit fyri einum enn betri fólkaskúla? Tað er ein kaldur veruleiki, at áhaldandi sparingarnar á fólkaskúlaøkinum, eins og í almenna geiranum annars, seta stóran dám á virkið hjá felagnum. Neyva tímatillutanin úr Mentamálaráðnum leggur eina køvandi hond yvir lærarayrkið, og uppáhaldið um, at skúlaleiðslur kunnu raðfesta eftir tørvi, er tóm orð. Tímajáttanin er longu frá byrjan ov tepur. Undir hesum umstøðum er trupult at flúgva høgt.</p> <p>Styrkin hjá einum fakfelag er til eina og hvørja tíð undirtøkan frá limunum. Í nevnd og umsiting felagsins hava vit onga ábending um, at limirnir ikki taka undir við felagnum, og vit vita, at limirnir fylgja boðum frá nevndini. Somuleiðis eru at kalla allir lærarar limir í felagnum. Men uppmøtingin á aðalfundinum er ein ítøkilig staðfesting av undirtøkuni, og tað eiga vit, sum limir, eisini at hava í huga.&nbsp;&nbsp;&nbsp;</p> <p><em>Oddagrein í Skúlablaðnum, sum júst er komið.</em></p> 10-06-2016 Eftirútbúgving og styttri skeið frá Námi komandi skúlaár http://www.lararafelag.fo/Default.aspx?Id=551 <p>Skeiðsfaldarin frá Námi kom út í skúlarnar fyri sløkum mánaði síðan. Tekningarfreistin var hósdagin 19. mai.</p> <p>Her fær lærarin møguleika at uppstiga ella víðka sína vitan innan lærarafakið. Sjálvsagt finnast nógvir lærarar, sum harumframt sjálvir halda seg ajour við at lesa hóskiligt fakligt tilfar og annars kunna seg umvegis internetið. Onkur fer á skeið uttanlands, men tá má viðkomandi sjálvur fíggja kostnaðin, ið stendst av luttøkuni.</p> <p>Tó so, av og á bjóðar Mentamálaráðið víðariútbúgvingar innan ávís øki innan fólkaskúlan, so sum serlærari, KT-vørður, skúlabókavørður, lesivegleiðari, orðblinda- og AKT lærari. Í løtuni eru nakrir lærarar í gongd við at útbúgva seg til støddfrøðivegleiðarar, ein 3 ára long eftirútbúgving, sum teir taka samstundis, sum teir starvast í skúlanum. Hesir lærarar fáa ein niðurskurð í tímatalvuni. Eftir summarferiuna byrja teir triðja árið. Tað skal sigast, at tað er hugurin, sum drívur slíkar lærarar at víðariútbúgva seg, tí hóast talan er um fría eftirútbúgving, so samsvarar niðurskurðurin í tímatalvuni als ikki við tað arbeiði og ta tíð, sum teir brúka fyri at menna sínar førleikar. Eingin lønarmunur er eftir lokið prógv. Sáttmálin millum Føroya Lærarafelag og Fíggjarmálaráðið leggur upp fyri slíkum eftirútbúgvingum. Higartil er hann ikki fylgdur, men eg fari ikki at koma inn á henda trupulleika á hesum sinni.</p> <p>Eg fegnist tó um, at Mentamálaráðið bjóðar eftirútbúgvingar til lærarar, tí menning innan skúlan er ein áhaldandi tørvur, um vit í Føroyum skulu kunna javnmeta okkum við grannalondini.</p> <p>Í skeiðsfaldaranum hjá Námi eru tilboð til bæði fólkaskúla- og miðnámsskúlalærarar. Talan er um 16 skeiðstilboð ætlað fólkaskúlalærarum: 7 innan námsfrøði, 1 innan mál, 4 innan náttúruvísindafrøði og 4 innan ítrótt. Viðmerkjast skal, at innan tey námsfrøðiligu skeiðini eru aðrar lærugreinir óbeinleiðis uppi í: greiningaramboð, faklig lesiundirvísing, umframt at kreativar lærugreinir verða tiknar í brúk. Um skeiðstilboðið er nøktandi, valdast helst, hvør lærarin er.</p> <p>Sum nakað heilt nýtt bjóðar Nám skeiðsdag innan allar lærugreinir. Tey ynskja at hava allar lærugreinir við í einum 2 ára skeiði. Tó skulu lærugreinirnar støddfrøði, føroyskt, danskt og enskt verða hvørt ár, tí tær fylla so nógv á tímatalvuni.</p> <p>Innihaldið í lærugreinadøgunum er ikki útgreinað enn, men teir fara m.a. at viðgera tilfar, støðuna hjá lærugreinini og próvtøkur. Dagarnir verða millum 3-6 tímar. Nærri lýsing verður send teimum, sum tekna seg.</p> <p>Havandi í huga, at tað eru áleið 700 lærarar, umframt allir miðnámsskúlalærarar, sum kunnu søkja á nevndu skeið, so má sigast, at Nám hevur ein sera stóran og fjølbroyttan bólk av luttakarum, sum tey skulu veita tænastur til. Uppgávan er ikki løtt og gerst ikki lættari av, at fíggjarligi karmurin er avmarkaður.</p> <p>Eg haldi, at skeiðini síggja út at vera góð og spennandi. Eg vænti, at allir lærarar finna okkurt skeið, sum vekir teirra áhuga.</p> 24-05-2016 Rørslur í skúlanum http://www.lararafelag.fo/Default.aspx?Id=39 <p>Vit eru ikki skapt at sita í eini læstari støðu ein heilan skúladag.</p> 15-09-2015 Útbúgving og hvat so? http://www.lararafelag.fo/Default.aspx?Id=40 <p>So upprann loksins dagurin, har orðblindlærararnir fingu prógv.</p> 17-09-2015 Greiðar mannagongdir – góðar arbeiðsumstøður og dygdargóð leiðsla! http://www.lararafelag.fo/Default.aspx?Id=552 <p>Aftur í ár er skúlin merktur av sparingum, seinum fráboðanum um tímatillutan – og oman á alt, broyttist herfyri talið á sertímum. At Mentamálaráðið harafturat ikki kallaði leiðslurnar saman til várfund, er beint ímóti øllum tíðarrákum um gott og opið samskifti.</p> <p>Upp í saman hevur undirritaði sett ynski sett fram, at Mentamálaráðið kallar saman skúlaleiðslur tvær ferðir um árið. Heyst-fundurin kann vera at kunna leiðslurnar um skipanir og leiðreglur, meðan vár-fundurin hevði verið hóskandi til kunning um tiltøk og tíðarásetingar komandi skúlaár.</p> <p>Eins týdningarmikið tað er, at skúlarnir skipa viðtalur, er tað av alstórum týdningi, at Mentamálaráðið skipar leiðslu-samrøður. Tað kann vera, at MMR er undirmannað og ikki sær møguleikan at skipa fundir og samrøður, men tað er av alstórum týdningi, at samskiftið er tætt og gott – um tiltøk skulu eydnast, og skúlin skal mennast.</p> <p>Um Mentamálaráðið ynskir góðan og mennandi fólkaskúla, loyvi eg mær at leggja hesi uppskot fram:<br /> Leiðsluskeið: Eg havi áður spurt eftir leiðsluskeiðum, ið onkursvegna byggja á PLET-skeiðini, ið MMR og Jan Willemoes hava skipað. PLET-skeiðini eru góð grund, ið samstundis birta hugin at lesa áfram og kundi tað verið í diplomútbúgving. Men tað hevði verið framúr gott, um Mentamálaráðið setti full segl og bjóðaði út master-útbúgving. Lat okkum spenna bogan og styrkja leiðslurnar!</p> <p>Skúlaleiðararfundir: Tað er upplagt at kalla skúlaleiðslur saman til tveir árligar fundir. Einki uttanumtos um, hvør tíð er eftir, ella at nú er landsroynd, próvtøka og annað mangt. Set tveir dagar í álmanakkan, har Mentamálaráðið stevnir øllum leiðslum á fund – annar dagurin um heystið og hin á vári!</p> <p>Viðtalur: Starvsfólkasamrøður eru av alstórum týdningi, um tú ynskir eftirmeting og broytingar. Tað er ikki neyðugt bert at kalla leiðslur inn, tá ið onkur “nøs” ella “fleingja” skal avgreiðast. Set tíðina av, at práta við leiðslur um skúlan í dag og skúlan frameftir!</p> <p>Um Mentamálaráðið einaferð fer at seta føtur í bekk, skúlanum at frama, so eigur fyrsta innskotið ikki at verða sparing og “samanlegging fyri at spara”. Skúlin kostar, men hann er ikki dýrur.</p> <p>Vit mugu finna felags stev at styrkja fólkaskúlan. Vit mugu eisini eftirmeta tiltøk og átøk, at vita í hvønn mun vit menna skúladagin, ella royndarkoyra telduskipanir.</p> <p>Við bestu ynskjum, at leiðslur og MMR í tøttum samstarvi styrkja føroyska fólkaskúlan!</p> <p>Jákup av Skarði</p> 31-05-2016 Undirvísingartilfar eigur at verða raðfest nógv hægri! http://www.lararafelag.fo/Default.aspx?Id=566 <p>Eg havi júst verið og vitjað á orðblindainstituttinum í Ballerup. Eg hevði eina væntan um, at har var nógv tøkni at síggja, bæði í stovunum og hjá næmingunum, men sum eitt stórt yvirraskilsi var tað ikki so.</p> <p>Harafturímóti var nógv ymiskt bókligt tilfar, sum eisini varð brúkt saman við tøknini. Ein lærari í Danmark hevur fleiri ymiskar bókarøðir at velja ímillum. Hvør bókarøð hevur fleiri inndeilingar í stig, ella eru bóklingar, ið eru avmarkaður til eitt ávíst evni, t.d. byrjanarljóð.</p> <p>Fyri meg sum føroysktlærara er tað eitt sindur hugstoytt at síggja, hvussu vit lærarar í Føroyum eru við skerdan lut. Játtanin til skúlabókaútgávur er so skerd, at tað røkkur illa til lærugreinir, ið vit hava á tímatalvuni. Av somu orsøk verður politikkurin tann, at tá ein nýggja røð kemur út, so verður tann gamla ikki endurnýggjað ella endurprentað. Um vit eru heppin, so verður hon kanska endurprentað eftir fleiri ára steðg, og tá uttan at verða endurskoðað. Hetta er stórt spell, tí nógv av tí gamla tilfarinum er gott, heilt gott, men treingir bert til eina fínpussan. T.d. kunnu vit nevna Blákolluna, ið er ein fín bók, men sum er endurprentað uttan at hava flutt eitt komma. Hví endurprenta uttan at dagføra tilfarið?</p> <p>Vit mugu gera okkum greitt, at tað er ringt at hava næmingalagaða og fjøllbroytta undirvísing, tá so lítið tilfar er tøkt. Tað ljóðaði einaferð, at vit skuldu hava besta skúlan í heiminum í 2015, men tað er ringt at fáa eygað á. Eg havi starvast í skúlanum síðan 2001, og eg dugi illa at fáa eyga á kvantilopini, ið vit hava gjørt.</p> <p>Fyri at fáa ein góðan skúla, mugu eisini íløgur gerast í skúlan og starvsfólkið. Her hugsi eg ikki um íløgur, ið tetta tey hol, ið eru, men íløgur, ið veruliga vilja skúlan. Nú er tað heilt vist onkur, ið hugsar, at íløgur eru gjørdar í skúlan, og tey hava rætt í tí. Men tá eg hugsi íløgur, er tað serliga íløgur, ið gera stóran mun í gerandisdegnum hjá lærarum, og tað er tilfar. Allir lærarar hava tilfar í hondunum hvønn dag í ymiskum skapi, so her er tað, at vit skulu gera íløgur.</p> <p>Tað er ótrúliga týdningarmikið við hollari fakligari vitan, men hon má stuðlast við nógvum góðum fjølbroyttum tilfari. Tíðin er komin, at vit seta alt inn fyri at geva okkara lærarum so nógv at velja í, at teir ongantíð standa fastir, tí teimum væntar tøkt undirvísingartilfar. Her hugsi eg serliga um móðurmálsundirvísing, tí har kann bert upprunatilfar nýtast.</p> 07-06-2016